Zamanaşımı Hesaplama

Zamanaşımı nasıl hesaplanır?

Önce neyin zamanaşımını aradığını seç, sonra cezayı ya da alacak türünü işaretle ve başlangıç gününü gir. Ceza davasında süre suçun kanunda yazan cezasının üst sınırına göre belirlenir. Örnek: 15 Mart 2020'de işlenen ve kanunda "bir yıldan üç yıla kadar hapis" öngörülen bir suçta üst sınır 3 yıl olduğu için dava zamanaşımı 8 yıldır ve 15 Mart 2028'de dolar. Bu arada şüphelinin savcılıkta ifadesi alınırsa ya da iddianame düzenlenirse zamanaşımı kesilir ve yeniden başlar; ama kesilme ne kadar tekrarlansa da süre sekiz yılın en fazla yarısı kadar, yani 12 yıla uzar ve dava en geç 15 Mart 2032'de düşer. Suçu 16 yaşında işleyen biri için süre üçte iki olur: 8 yıl yerine 5 yıl 4 ay. Alacakta başlangıç vadedir: 10 Mayıs 2021'de ödenmesi gereken kira için beş yıllık süre 10 Mayıs 2026'da dolar; o gün Pazar olduğu için Borçlar Kanunu 93. madde gereği son gün 11 Mayıs Pazartesi'ye kayar.

Ceza davası ve cezanın infazı: hangi süre, nereden başlar?

Dava zamanaşımında belirleyici olan hâkimin vereceği ceza değil, suçun kanunda yazan cezasının üst sınırıdır (TCK 66/4). Hırsızlığın temel hâli bir yıldan üç yıla kadar hapis gerektirdiği için 8 yıllık gruba girer; nitelikli hâli üç yıldan yedi yıla kadar hapis gerektirdiği için 15 yıllık gruba geçer. Seçimlik cezalı suçlarda hapis cezası esas alınır. Süre tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden, teşebbüste son hareketin yapıldığı günden, zincirleme suçta son suçun işlendiği günden başlar; çocuğa karşı anne, baba gibi üstsoyu ya da üzerinde nüfuzu olan kişilerce işlenen suçlarda çocuğun 18 yaşını bitirdiği günden işlemeye başlar.

Ceza zamanaşımında ise hükmedilen ceza, daha doğrusu henüz çekilmemiş kalan kısmı esas alınır ve süre hükmün kesinleştiği ya da infazın kesintiye uğradığı günden başlar (TCK 68/5). Hükümlüye infaz için yapılan tebligat, hükümlünün yakalanması ya da üst sınırı iki yılı aşan kasıtlı yeni bir suç işlemesi ceza zamanaşımını keser (TCK 71). Yurt dışında işlenen ve ağır ceza gerektiren bazı devlet aleyhine suçlarda zamanaşımı hiç uygulanmaz. Kesinleşmiş hapis cezasının ne kadarının cezaevinde çekileceğini merak ediyorsan infaz (yatar) hesaplama aracına bak.

Türk Ceza Kanunu iki ayrı zamanaşımı tanır. Dava zamanaşımı devlet suçu kovuşturabilecek mi sorusunu, ceza zamanaşımı kesinleşmiş ceza hâlâ çektirilebilir mi sorusunu cevaplar. Süreler:

Fiil sırasında 15-18 yaşında olanlarda sürelerin üçte ikisi, 12-15 yaşında olanlarda yarısı uygulanır (TCK 66/2 ve 68/2).

Kesilme ve durma: "olağanüstü zamanaşımı" ne demek?

Zamanaşımı bazı işlemlerle kesilir ve kesildiği andan itibaren yeniden işlemeye başlar. TCK 67/2 dava zamanaşımını kesen dört işlem sayar: şüphelinin savcı huzurunda ifadesinin alınması ya da sorguya çekilmesi, tutuklama kararı, iddianame düzenlenmesi ve sanıklardan biri hakkında mahkûmiyet kararı verilmesi. Kesilme birden çok kez olabilir; ama 67/4 bir tavan koyar: kesilme hâlinde süre kanundaki sürenin en fazla yarısı kadar uzar. Uygulamada buna olağanüstü zamanaşımı denir. 15 yıllık süre için tavan 22 yıl 6 aydır; 1 Ocak 2015'te işlenen bir suçta dava kesilmeler ne olursa olsun en geç 30 Haziran 2037'de düşer. Araç bu yüzden iki tarih gösterir: kesilme yoksa dolduğu gün ve kesilme olsa bile aşılamayacak en geç gün.

Durma ise farklıdır: izin alınması gereken memur suçları gibi soruşturmanın başka bir merciin kararına bağlı olduğu hâllerde ya da fail hakkında kaçaklık kararı varken zamanaşımı işlemez, engel kalkınca kaldığı yerden devam eder. Durma süresini araç bilemez, çünkü dosyaya özgüdür. Süre hesabında TCK 72 de önemlidir: yıl resmî takvime göre, ay ise 30 gün olarak sayılır. 5 yıl 4 aylık süre beş takvim yılı artı 120 gündür, beş yıl artı dört takvim ayı değildir; araç bu kuralı uygular ve bu yüzden bazı sonuçlar takvim ayıyla hesaplanandan bir iki gün farklı çıkar.

Alacak ve tazminatta zamanaşımı: 10 yıl, 5 yıl, 2 yıl

Borçlar Kanunu 146. madde kanunda aksi yazmadıkça her alacak için on yıllık süre koyar. 147. madde beş yıllık istisnaları sayar: kira bedelleri, anapara faizleri ve ücret gibi dönemsel ödemeler; otel, pansiyon ve lokanta borçları; küçük sanat işleri ve küçük perakende satışlar; ortaklık ilişkisinden doğan alacaklar; vekâlet, komisyon ve acentelik alacakları ve eser sözleşmesinden doğan alacaklar. İş Kanunu ek 3. madde kıdem, ihbar, kötüniyet ve eşit davranma tazminatları ile yıllık izin ücretini de beş yıla bağlar; bu alacakların tutarını kıdem tazminatı hesaplama aracında bulabilirsin. Süre alacağın muaccel olduğu, yani ödenmesi gereken gün başlar; o gün sayılmaz ve süre son gün de hak kullanılmadan geçince dolar.

Zamanaşımı alacağı yok etmez, borçluya ödemekten kaçınma savunması verir. Borçlu borcu ikrar ederse, faiz ya da bir kısım ödeme yaparsa, rehin ya da kefil gösterirse veya sen dava açar ya da icra takibi başlatırsan süre kesilir ve yeniden başlar (TBK 154). Borç senetle ikrar edilmiş ya da mahkeme kararına bağlanmışsa yeni süre her zaman on yıldır. Haksız fiil tazminatında ise iki süre yan yana işler: zararı ve sorumluyu öğrendiğin günden itibaren iki yıl ve her hâlde olay gününden itibaren on yıl. Hangisi önce dolarsa dava hakkı onunla biter; ancak olay aynı zamanda suçsa ve ceza kanunu daha uzun bir dava zamanaşımı öngörüyorsa tazminat için de o uzun süre uygulanır. Geciken alacağa işleyen faizi yasal faiz hesaplama aracıyla bulabilirsin.

Bu araç neyi hesaplamaz

• Zamanaşımının durduğu ya da kesildiği günleri bilmez; ceza davasında kesilme olsa bile aşılamayacak en geç günü gösterir, ama dosyandaki ifade, iddianame ya da ikrar tarihine göre yeni sürenin başlangıcını sen hesaplamalısın.
• Çek ve bono gibi kambiyo senetleri, vergi borçları, tüketici ve ayıp talepleri, sigorta alacakları gibi özel kanunlardaki farklı süreleri kapsamaz; yalnız TCK, Borçlar Kanunu ve İş Kanunu ek 3. maddedeki süreleri uygular.
• Hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve erteleme kararlarındaki denetim süresini, idari para cezalarının zamanaşımını ve disiplin cezalarını hesaplamaz.
• Alacakta son gün yalnız hafta sonu ve sabit resmî tatillerde kaydırılır; dinî bayramlara denk gelen son günü kontrol etmeli, işini son güne bırakmamalısın.

Zamanaşımı hakkında sık sorulanlar

Suçlarda zamanaşımı süresi kaç yıl?

Suçun kanunda yazan cezasının üst sınırına göre değişir: 5 yıla kadar hapis ya da adli para gerektiren suçlarda 8 yıl, 5 ile 20 yıl arası hapiste 15 yıl, 20 yıl ve üstünde 20 yıl, müebbette 25 yıl, ağırlaştırılmış müebbette 30 yıl (TCK 66). Fiil 15-18 yaş arasında işlendiyse bu sürelerin üçte ikisi, 12-15 yaş arasında yarısı uygulanır.

Olağanüstü zamanaşımı nasıl hesaplanır?

Kanundaki süre 1,5 ile çarpılır. Zamanaşımı ifade, sorgu, tutuklama, iddianame ya da mahkûmiyet kararıyla kesilirse yeniden başlar, ama TCK 67/4'e göre en fazla yarısı kadar uzayabilir. 8 yıllık süre en çok 12 yıla, 15 yıllık süre 22 yıl 6 aya çıkar. 2020'de işlenen ve 8 yıllık gruba giren bir suçta dava en geç 2032'de düşer.

Alacak kaç yılda zamanaşımına uğrar?

Kural olarak 10 yılda (TBK 146). Kira bedeli, faiz, ücret gibi dönemsel ödemeler; otel ve lokanta borçları; küçük esnaf işleri; vekâlet ve eser sözleşmesi alacakları 5 yılda zamanaşımına uğrar (TBK 147). Süre ödeme gününden başlar; borçlu borcu kabul eder ya da kısmen öderse ve sen takip başlatırsan süre yeniden başlar.

Kıdem tazminatında zamanaşımı ne zaman başlar?

İş sözleşmesinin sona erdiği gün başlar ve 5 yıl sürer (İş Kanunu ek m.3); ihbar tazminatı ve yıllık izin ücreti için de süre aynıdır. 1 Haziran 2022'de işten çıkan bir işçi kıdem tazminatı için en geç 1 Haziran 2027'de arabulucuya başvurmalı ya da dava açmalıdır. Arabulucuya başvuru zorunluluğu olduğu için işi son güne bırakma.

Haksız fiilde tazminat davası açma süresi ne kadar?

Zararı ve sorumluyu öğrendiğin günden itibaren 2 yıl, her hâlde olay gününden itibaren 10 yıl (TBK 72). Komşunun tesisatından sızan su 2024 Ocak'ta evine zarar verdiyse ve sorumluyu Şubat 2025'te öğrendiysen, dava süren Şubat 2027'de dolar. Olay aynı zamanda suçsa ve ceza davası zamanaşımı daha uzunsa tazminat için de o uzun süre geçerlidir.

Kaynaklar

Bu araçtaki oran ve tutarlar aşağıdaki resmî kaynaklardan alınmıştır. Son doğrulama: 2 Ekim 2026.

• Mevzuat Bilgi Sistemi — 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, madde 66, 67, 68, 71 ve 72 — m.66/1: 30/25/20/15/8 yıl; 66/2: 12-15 yaş yarısı, 15-18 yaş üçte ikisi; 66/4 üst sınır esas; 67/2 kesme sebepleri, 67/4 kesilmede en fazla yarısına kadar uzar; m.68/1: 40/30/24/20/10 yıl; m.71 ceza zamanaşımının kesilmesi; m.72: ay otuz gün, yıl resmî takvim
• Mevzuat Bilgi Sistemi — 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, madde 72, 93, 146-157 — m.146 on yıl; m.147 beş yıllık alacaklar; m.72 haksız fiilde iki yıl / on yıl; m.149 muacceliyetle başlar; m.151 başlangıç günü sayılmaz; m.93 son gün tatilse izleyen iş günü; m.154 kesilme sebepleri; m.156 senet ve kararda yeni süre on yıl
• Mevzuat Bilgi Sistemi — 4857 sayılı İş Kanunu, ek madde 3 — Yıllık izin ücreti ile kıdem, ihbar, kötüniyet ve eşit davranma tazminatlarında zamanaşımı beş yıl

Bu araç bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Zamanaşımının durması, kesilmesi, suçun nitelendirilmesi ve özel kanunlardaki farklı süreler sonucu değiştirebilir; hak kaybına uğramamak için sürenin dolmasını beklemeden bir avukata danışınız.