HOMA-IR Hesaplama

HOMA-IR nasıl hesaplanır?

HOMA-IR, açlık kan şekeri ile açlık insülin değerinin çarpılıp 405'e bölünmesiyle bulunur: HOMA-IR = (açlık glukozu mg/dL × açlık insülini µU/mL) / 405. Bölen 405, glukozun mg/dL ve insülinin µU/mL biriminde olduğu durum içindir; glukoz mmol/L biriminde verilmişse bölen 22,5 olur. Örneğin açlık şekeri 90 mg/dL ve açlık insülini 8 µU/mL olan biri için hesap (90 × 8) / 405 = 1,78 verir. İki değerin de aynı kan örneğinden, 8-12 saatlik açlık sonrasında ölçülmüş olması gerekir. Çıkan sayı bir tanı değil, insülin direncini tahmin etmeye yarayan bir göstergedir; eşik değerleri laboratuvara, yaşa ve topluma göre değişir.

Yaygın kullanılan referans aralığı

Aşağıdaki bandlar Türkiye'deki laboratuvarlarda ve kılavuzlarda sık karşılaşılan değerlerdir. Herkes için geçerli tek bir eşik YOKTUR: çalışmalarda kesme noktası 2,0 ile 2,7 arasında değişir, ergenlerde ve gebelerde farklı sınırlar kullanılır. Kendi sonucunu, tahlilini yaptıran laboratuvarın kendi referans aralığıyla birlikte oku.

Bu sınırlar bilgi amaçlıdır, tanı ölçütü değildir. Tahlil sonucunun altındaki referans aralığı bu tablodan farklıysa laboratuvarınkine güven ve sonucu hekimine sor.

HOMA-IR neyi ölçer, neyi ölçmez?

HOMA-IR, vücudun kan şekerini normal tutmak için ne kadar insülin salgılamak zorunda kaldığını kaba bir biçimde gösterir. Şeker normal görünürken insülin yüksekse sayı büyür — yani "şekerim normal" demek insülin direnci olmadığı anlamına gelmez.

Buna karşılık HOMA-IR şeker hastalığı tanısı koymaz, hastalığın seyrini göstermez ve insülin kullanan kişilerde anlamlı değildir. Ayrıca insülin ölçümü laboratuvarlar arasında standart değildir; aynı kanın iki farklı laboratuvarda ölçülen insülini belirgin biçimde farklı çıkabilir.

Bu yüzden sayı tek başına değil; açlık şekeri, HbA1c, bel çevresi, kan yağları, karaciğer değerleri ve şikâyetlerinle birlikte değerlendirilir. Bu bütünü görecek olan hekimindir.

Sonucu doğru okumak için

İki değerin de aynı tahlilden, 8-12 saatlik açlık sonrasında alınmış olduğundan emin ol. Tokken ya da şeker yükleme testinin ortasında verilen kandan hesaplanan HOMA-IR yanıltıcı çıkar.

Hastalık, ateş, aşırı stres ve bazı ilaçlar (kortizon gibi) sonucu geçici olarak yükseltebilir. Tek bir ölçümle karar verilmez; hekimin gerekli görürse testi tekrarlar.

Aynı şeker, farklı insülin: iki tahlil yan yana

Sayının neden şekere değil ikiliye baktığını görmenin en hızlı yolu, açlık şekeri aynı olan iki kişiyi karşılaştırmaktır. İkisinin de açlık şekeri 92 mg/dL, yani ikisinin de tahlil kağıdında "normal" yazıyor:

İki kişinin şekeri aynı; fark, o şekeri normal tutmak için harcanan insülinde. İkinci kişi aynı sonucu üç kat insülinle elde ediyor.

Sonuç yüksek çıktıysa sıradaki adım ne?

Yüksek bir sayı bir teşhis değil, bir soru işaretidir; cevabı laboratuvar değil muayene verir. İlk adım tahlili tekrarlamak değil, sonucu tahlilinin tamamıyla birlikte hekime götürmektir. Yanına açlık şekerini, varsa HbA1c'ni, kan yağlarını, karaciğer değerlerini ve kullandığın ilaçların listesini al; insülin direnci bu tablonun bütününde okunur.

Yani ne yapmalısın? Sonucun yüksek çıkması, kendi kararınla ilaç ya da takviye başlamak için bir sebep değildir. Buna karşılık hekim görüşmesini beklerken kimseye zarar vermeyen iki şey vardır: şekerli içecekleri bırakmak ve haftada 150 dakikaya yayılmış tempolu yürüyüş. Bu iki değişiklik, tek başına kilo vermeden bile insülin duyarlılığını artıran, en çok çalışılmış adımlardır.

Sınır bölgede (2,0 – 2,5) çıkan bir sonuç için tek bir ölçüme dayanarak yorum yapılmaz. Ölçüm gününde ateşli bir hastalık geçiriyorsan, kortizon kullanıyorsan ya da gece çok az uyuduysan sayı olduğundan yüksek çıkabilir; hekimin gerekli görürse testi başka bir günde tekrarlar.

Bu araç neyi hesaplamaz

• Bu araç insülin direnci tanısı koymaz; HOMA-IR bir tarama sayısıdır ve tek başına hastalık ölçütü değildir.
• Hesap yalnızca AÇLIK kan şekeri ve AÇLIK insülini ile çalışır; tokken ya da şeker yükleme testi sırasında alınan değerlerle yapılan hesap anlamsızdır.
• İnsülin iğnesi kullananlarda ve tip 1 diyabetlilerde ölçülen insülin dışarıdan geldiği için formül geçersizdir.
• İnsülin ölçümü laboratuvardan laboratuvara farklı yöntemlerle yapılır; bu yüzden iki ayrı laboratuvarın HOMA-IR sonucu doğrudan karşılaştırılamaz.
• Bu sayfa tanı koymaz ve doktor yerine geçmez; ilaç ya da takviye kararını tahlilin tamamını gören hekim verir.

HOMA-IR hakkında sık sorulanlar

HOMA-IR kaç olmalı?

Yaygın kullanımda 2,5 altındaki değerler için insülin direnci düşünülmez, 2,5 üstü ise bir işaret sayılır. Ama bu eşik kesin değildir: çalışmalarda 2,0 ile 2,7 arasında farklı sınırlar kullanılır ve her laboratuvarın kendi referans aralığı vardır. Kendi sonucunu hekiminle değerlendir.

HOMA-IR 3 çıktı, insülin direnci var mı?

3 değeri sık kullanılan 2,5 sınırının üstündedir, yani insülin direnci yönünde bir işarettir; ama tek başına tanı değildir. Tanı; açlık şekeri, HbA1c, bel çevresi, kan yağları ve muayene bulgularıyla birlikte hekim tarafından konur.

HOMA-IR nasıl hesaplanır?

Açlık kan şekerini (mg/dL) açlık insülin değeriyle (µU/mL) çarp, çıkan sayıyı 405'e böl. Örneğin 90 × 8 = 720, 720 / 405 = 1,78.

Şekerim normal ama insülinim yüksek, bu ne demek?

HOMA-IR tam da bu durumu yakalamak için kullanılır: vücut şekeri normal tutabiliyor ama bunu daha fazla insülin salgılayarak yapıyor olabilir. Bu, tek başına hastalık demek değildir; ne anlama geldiğini tahlilin tamamını gören hekimin söyler.

Açlık insülini değerimi nereden bulacağım?

Kan tahlili sonucunda "İnsülin" satırında yazar; e-Nabız'daki sonuçlardan da görebilirsin. Şeker yükleme testi yaptıysan 0. dakika (açlık) değerini kullan. Birim µU/mL veya mIU/L olmalı; pmol/L ise değeri 6'ya bölüp öyle gir.

İnsülin iğnesi kullanıyorum, bu hesap bana uygun mu?

Hayır. Dışarıdan insülin alan kişilerde ölçülen insülin vücudun kendi salgısını yansıtmaz; HOMA-IR bu durumda anlamlı bir sonuç vermez. Takibin nasıl yapılacağını hekimine sor.

HOMA-IR yüksek çıktı, ilaç kullanmam gerekir mi?

Bu kararı yalnızca hekimin verir ve tek bir sayıya bakarak vermez. HOMA-IR bir tarama göstergesidir; ilaç kararı açlık şekeri, HbA1c, kilo, bel çevresi ve varsa başka hastalıklarla birlikte değerlendirilir. Sonucunu ilaç aramak için değil, hekimine göstermek için kullan; kendi başına metformin ya da takviye başlama.

Kaynaklar

Bu araçtaki oran ve tutarlar aşağıdaki resmî kaynaklardan alınmıştır. Son doğrulama: 3 Eylül 2026.

• Matthews DR ve ark., Homeostasis model assessment: insulin resistance and beta-cell function from fasting plasma glucose and insulin concentrations in man (Diabetologia, 1985) — HOMA-IR'ın birincil yayını; ölçüt yöntemle uyumunu "The estimate of insulin resistance obtained by homeostasis model assessment correlated with estimates obtained by use of the euglycaemic clamp (Rs = 0.88, p less than 0.0001)" diye bildirir.
• Isokuortti E ve ark., Use of HOMA-IR to diagnose non-alcoholic fatty liver disease: a population-based and inter-laboratory study (Diabetologia, 2017) — Sağlıklı toplumda üst sınırı ölçer: "The upper 95th percentiles of HOMA-IR were 1.9 and 2.0 in healthy individuals in the FINRISK ... and FIN-D2D cohorts."

Bu araç yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı, tedavi veya beslenme/ilaç önerisi yerine geçmez. Burada gösterilen eşikler yaygın kullanılan referans değerlerdir, tanı ölçütü değildir ve laboratuvara göre değişir. İnsülin direnci, şeker hastalığı ve ilgili her durumun tanısı yalnızca sizi muayene eden hekim tarafından konur. Sonucunuza bakarak ilaç veya beslenme düzeninizi kendi kararınızla değiştirmeyin.