Direnç Renk Kodu Hesaplama

Direnç renk kodu nasıl okunur?

Direnci, bantların sık olduğu uç sola gelecek şekilde tut; tolerans bandı (çoğunlukla altın veya gümüş) sağda kalır ve gövde kenarına diğerlerinden biraz daha uzaktır. 4 bantlı dirençte ilk iki bant rakam, üçüncüsü çarpandır: kahverengi-siyah-kahverengi 10 × 10 = 100 Ω eder. 5 ve 6 bantlı dirençlerde üç rakam bandı vardır: kırmızı-mor-yeşil-siyah 275 × 1 = 275 Ω. 6. bant, sıcaklık değiştikçe direncin ne kadar kayacağını söyleyen ppm/°C katsayısıdır. Tolerans, gerçek değerin aralığını verir: %5 toleranslı 100 Ω'luk direnç aslında 95-105 Ω arasında herhangi bir değerde olabilir — bu araç o aralığı da gösterir.

Hangi uçtan okuyacağını nasıl anlarsın?

En güvenilir ipucu tolerans bandıdır: altın ve gümüş yalnızca tolerans (ve çarpan) bandında bulunur, rakam bandında asla. Bir uçta altın/gümüş görüyorsan o taraf sağdır. İkinci ipucu boşluktur: tolerans bandı diğer bantlardan biraz ayrık durur.

İki yönden okuma da anlamlı bir sayı veriyorsa katalog değerleri hakem olur. Karbon dirençler ±%5'lik E24 dizisinden gelir; bu dizide 4,7 kΩ, 5,6 kΩ, 6,8 kΩ ve 8,2 kΩ vardır ama 5,3 kΩ ya da 7,1 kΩ diye bir parça satılmaz. Okuduğun sayı bu listede yoksa büyük olasılıkla direnci ters tutuyorsun: 470 Ω gerçek bir değerdir, 74 Ω değildir.

Kahverengi mi kırmızı mı? Renk seçme zorluğu gerçektir

Küçük dirençlerde kahverengi-kırmızı-turuncu ve yeşil-mavi ayrımı, hele eskimiş ya da ısınmış parçalarda, çıplak gözle gerçekten zordur. Telefon fenerinin beyaz ışığında ve beyaz zemin üzerinde bakmak ayrımı belirgin kolaylaştırır.

Emin olamıyorsan kesin yol multimetredir: ölçüm hem rengi doğrular hem direncin sağlam olup olmadığını söyler. Devreden sökmeden ölçüyorsan paralel yolların ölçümü saptırabileceğini unutma.

Tolerans neden önemli?

Üzerinde 100 Ω yazan %5'lik bir direnç 95 ile 105 Ω arasında herhangi bir değerde olabilir. LED akım sınırlamada bu fark önemsizdir; ama gerilim bölücüde, ölçüm devresinde veya filtre hesabında %5'lik kayma sonucu gözle görülür biçimde değiştirir.

Hassasiyet gereken yerde %1'lik (kahverengi toleranslı) metal film direnç kullanılır — 5 bantlı dirençlerin yaygın olmasının sebebi budur: üç rakam bandı, 4 bandın veremediği ara değerleri (4,99 kΩ gibi) kodlayabilir.

Direncin gücü renk kodunda yazmaz — gövde boyundan bakılır

Bu yüzden yanmış bir direnci değiştirirken yalnız renklere bakmak yetmez: aynı değerde ama daha kısa gövdeli bir parça takarsan direnç birkaç dakika içinde yeniden kararır. Sökülen parçayı yanına koyup boyunu karşılaştır.

Bantlar yalnızca değeri ve toleransı söyler. Aynı 220 Ω, tırnak ucu kadar bir gövdede de parmak boyu bir gövdede de üretilir; aradaki fark, üstünden kaç watt geçirebileceğidir. Eksenli (bacakları iki uçtan çıkan) dirençlerde gövde uzadıkça güç artar, kaba bir eşleme şöyledir:

Boylar üreticiye göre birkaç milimetre oynar; kesin değer parçanın veri sayfasında yazar.

Beş bantlı bir direnci baştan sona okuyalım

Elinde kahverengi-yeşil-siyah-kahverengi-kahverengi dizilimli bir direnç olsun. Tolerans bandı kahverengi olduğu için altın/gümüş ipucu burada işlemez; o zaman boşluğa bakarsın: son bant diğerlerinden biraz ayrıktır ve sağda kalır.

İlk üç bant rakamdır: kahverengi 1, yeşil 5, siyah 0 — yani 150. Dördüncü bant çarpandır: kahverengi ×10. Sonuç 150 × 10 = 1.500 Ω, kısacası 1,5 kΩ. Son bant tolerans: kahverengi ±%1, yani gerçek değer 1.485 ile 1.515 Ω arasındadır.

Aynı direnci ters tutsaydın kahverengi-kahverengi-siyah-yeşil-kahverengi okurdun: 110 × 100.000 = 11 MΩ. İki sonuç arasında yedi bin katlık fark var; hangisinin doğru olduğunu anlamanın en hızlı yolu, devrede o direncin ne iş yaptığını düşünmektir. Bir LED'in önünde 11 MΩ olmaz, bir gerilim bölücüde de 1,5 kΩ gayet olağandır.

Bu araç neyi hesaplamaz

• Bu araç renkleri senin yerine görmez: ısıyla kararmış, rengi atmış veya üstü boyalı bir direncin bandını gözünle yanlış seçersen sonuç da yanlış çıkar, çünkü hesap yalnızca senin işaretlediğin bantları kullanır.
• Direnci ters uçtan okursan sonuç sessizce şaşar: kahverengi-siyah-kırmızı 1 kΩ iken tersten okunduğunda 20 Ω gibi görünür. Araç yönü anlayamaz, yalnız çıkan değerin standart diziye oturup oturmadığını söyleyerek seni uyarabilir.
• Direncin kaç watt taşıyabileceğini, sağlam mı yanık mı olduğunu ve devreye takılıyken ölçülecek gerçek değerini hesaplamaz. Güç bandı diye bir bant yoktur; onu gövde boyundan tahmin edersin, sağlamlığı ise ancak multimetre söyler.

Direnç renk kodu hakkında sık sorulanlar

Kahverengi-siyah-kahverengi-altın direnç kaç ohm?

10 × 10 = 100 Ω, tolerans ±%5. Gerçek değeri 95 ile 105 Ω arasındadır.

4 bant ile 5 bant direnç arasındaki fark nedir?

4 bantta iki rakam + çarpan, 5 bantta üç rakam + çarpan vardır. Üçüncü rakam, 4,7 kΩ ile 4,99 kΩ gibi ara değerlerin kodlanabilmesini sağlar; %1 ve daha hassas dirençler bu yüzden 5-6 bantlıdır.

6. bant ne işe yarar?

Sıcaklık katsayısıdır (ppm/°C): sıcaklık her 1 °C değiştiğinde direncin milyonda kaç oynayacağını söyler. 100 ppm/°C'lik 10 kΩ direnç, 25 °C ısınmada yaklaşık 25 Ω kayar.

Altın bant başta mı sonda mı?

Altın (ve gümüş) rakam bandı olamaz; ya çarpan ya tolerans bandıdır. Bir uçta altın görüyorsan direnci ters tutuyorsun demektir — o uç sağa gelecek.

Kırmızı-mor-sarı-altın direnç kaç ohm?

270.000 ohm, yani 270 kΩ eder. Kırmızı 2, mor 7, sarı ×10.000 demektir; altın bant ±%5 tolerans olduğu için gerçek değer 256,5 ile 283,5 kΩ arasında olabilir.

Değerini bildiğim direncin renklerini bulabilir miyim?

Araç renkten değere çalışır. Ters yöne gitmek istersen bantları deneyerek ayarla: 220 ohm için kırmızı (2) — kırmızı (2) — kahverengi (×10) seçtiğinde sonuç 220 Ω çıkar.

Direncin üstündeki bantlardan kaç watt olduğunu anlayabilir miyim?

Hayır, güç renk koduyla kodlanmaz. Ölçü gövde boyudur: 6-7 mm'lik eksenli bir direnç genellikle 1/4 W, 9-10 mm'lik 1/2 W, 11-12 mm'lik 1 W taşır. Yanan bir direnci değiştirirken sökülen parçayı yenisinin yanına koy; yeni parça daha kısaysa aynı yerde o da yanar.

Direnç üstünde beş bant var ama son iki bant da renkli, hangisi tolerans?

Boşluğa bak: tolerans bandı diğerlerinden gözle görülür biçimde ayrık durur ve gövdenin kenarına daha yakındır. Yine emin olamazsan iki yönden de oku, çıkan iki sayıyı karşılaştır ve katalogda gerçekten satılan değere (1,5 kΩ gibi) oturanı seç.