Zekât Hesaplama: Nisabı Geçiyor musun, Ne Kadar Verirsin?

Zekât nasıl hesaplanır?

Önce bugünkü gram altın fiyatını gir — nisab yani zekât zenginlik sınırı 80,18 gram altın üzerinden tanımlandığı için hesap bu fiyatla kurulur. Sonra altınlarının toplam gramını, nakit paranı, varsa ticaret malını yaz ve borçlarını düş. Örnek: gram altın 4.000 ₺ iken 100 gram altını (400.000 ₺), 100.000 ₺ nakdi ve 20.000 ₺ borcu olan kişinin zekât matrahı 480.000 ₺'dir. Nisab 80,18 × 4.000 = 320.720 ₺ olduğuna ve matrah bunu aştığına göre zekât gerekir: 480.000 × 1/40 = 12.000 ₺. Matrah nisabın altında kalsaydı zekât gerekmeyecekti. Unutma: bu malların üzerinden bir kamerî yıl geçmiş olması da şarttır.

Nisab nedir, 80,18 gram nereden geliyor?

Nisab, zekâtla yükümlü olmak için esas alınan zenginlik ölçüsüdür: temel ihtiyaçlarının ve borçlarının dışında bu sınır kadar malı olan ve üzerinden bir kamerî yıl geçen kişi zekât verir. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu'nun yayımladığı ölçüye göre bu sınır altında 20 miskal, yani 80,18 gramdır; hayvan varlığında ise devede 5, sığırda 30, koyun ve keçide 40 adettir.

Sınır altın GRAMI üzerinden sabittir ama lira karşılığı altın fiyatıyla birlikte her gün değişir — nisabın TL karşılığı diye ezberlenmiş bir rakam bir hafta sonra yanlış olur. Bu araç o yüzden sabit bir eşik yazmaz: sen güncel gram fiyatını girersin, araç 80,18 gramın o günkü karşılığını çıkarır ve matrahınla kıyaslar.

Neler zekât matrahına girer, borçlar nasıl düşülür?

Matraha girenler: her ayardaki altın (Diyanet'e göre nisabın oluşması bakımından ayar farkı önemli değildir; farklı ayardaki altınların zekâtı kendi değerleri üzerinden hesaplanır), nakit para, banka hesapları, dövizin TL karşılığı, kâr amacıyla alınıp satılan ticaret malları ve tahsili sağlam alacaklar. Ticaret malı, satıldığında beklenen kâr değil, zekât günündeki değeriyle yazılır.

Matraha girmeyenler: oturduğun ev, bindiğin araba, ev eşyası, mesleğini yaparken kullandığın alet ve makineler — bunlar aslî ihtiyaç sayılır. Kul hakkı olarak ödemen gereken borçlar toplamdan düşülür; borcunu düştükten sonra kalan mal nisabın altındaysa zekât gerekmez.

Takı olarak kullanılan ziynet altınlarında mezhepler ayrılır: Hanefî görüşüne göre 80,18 gramı aşan ve üzerinden yıl geçen takılar zekâta tâbidir; Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî görüşüne göre kadının normal olarak takıp kullandığı takılar aslî ihtiyaç sayılır ve zekât gerekmez. Hangi görüşle amel ettiğine göre takılarını gram toplamına katıp katmamaya kendin karar verirsin.

Sık yapılan hata: yıl şartını ve niyeti atlamak

Zekât, nisabı aşan malın üzerinden bir kamerî yıl (havelân-ı havl) geçince farz olur; hesap makinesi sana tutarı söyler ama takvimi söyleyemez. Yıl içinde malın artıp azalması normaldir — ölçü, yıl başında ve sonunda nisabın üzerinde olmaktır. Zekâtı Ramazan'da vermek yaygın bir âdet olsa da şart değildir; yükümlülük hangi ay doğduysa o tarihte verilir.

İleride gelmesi muhtemel paralar (henüz doğmamış kira, beklenen kâr) matraha yazılmaz; zekât günü elinde hakikaten ya da hükmen mevcut olan maldan verilir. Zekât ibadet olduğu için niyet de şarttır: hesapladığın tutarı, zekât niyetiyle Kur'an'da sayılan yerlere (yoksullar, borçlular ve diğerleri) vermen gerekir.

Bu araç neyi hesaplamaz

• Hayvan (deve, sığır, koyun) ve toprak ürünlerinin zekâtını hesaplamaz; onların nisabı adetle ölçülür, toprak ürününde oran onda bire kadar çıkar.
• Fitre (fıtır sadakası) bu hesabın dışındadır; o kişi başına verilir ve tutarını her yıl Diyanet ayrıca açıklar.
• Bir kamerî yılın (havelân-ı havl) geçip geçmediğini takip etmez; nisabı hangi tarihte aştığını ve yıl dönümünü sen izlersin.
• Gümüş nisabı (200 dirhem) üzerinden ayrı bir hesap yapmaz; ölçü olarak Diyanet'in yaygın kullandığı altın nisabını esas alır.

Zekât hakkında sık sorulanlar

Zekât için nisab kaç gram altındır?

Din İşleri Yüksek Kurulu'nun ölçüsüne göre 20 miskal, yani 80,18 gram altındır. Temel ihtiyaçların ve borçların dışında bu değerde mala sahip olan ve üzerinden bir kamerî yıl geçen kişi zekât verir. TL karşılığı sabit değildir; o günkü gram altın fiyatıyla çarpılarak bulunur.

Zekât oranı yüzde kaçtır?

Altın, para ve ticaret malında kırkta birdir, yani %2,5. 480.000 ₺'lik matrahın zekâtı 12.000 ₺ eder. Oran toprak ürünlerinde ve hayvanlarda farklıdır; bu araç yalnız kırkta bir hesabını yapar.

Takı olarak kullandığım bilezikler zekâta girer mi?

Mezhebe göre değişir: Hanefî görüşüne göre altın takılar toplamı 80,18 gramı aşıyorsa ve üzerinden yıl geçtiyse zekâta tâbidir; Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî görüşüne göre kadının normal olarak kullandığı takılar aslî ihtiyaçtan sayılır ve zekât gerekmez. Karar senin; Hanefî görüşüyle hesaplayacaksan takılarının gramını da toplama kat.

Zekât hesabında borçlar düşülür mü?

Evet. Kul hakkı olarak ödemen gereken borçlar mal toplamından düşülür; kalan tutar nisabın altına iniyorsa zekât gerekmez. Bu araçtaki borç kutusu tam bunun içindir.

Farklı ayarlarda altınım var, zekâtını nasıl hesaplarım?

Diyanet'e göre nisabın oluşması bakımından ayar farkı önemli değildir: bütün altınlarının gram toplamı 80,18'i buluyorsa zekât kapısı açılır. Ödeme tutarında ise her ayar kendi değeri üzerinden hesaplanır; pratikte kuyumcudan bileziklerinin bugünkü bozdurma değerini öğrenip o tutarın kırkta birini verirsin.

Kaynaklar

Bu araçtaki oran ve tutarlar aşağıdaki resmî kaynaklardan alınmıştır. Son doğrulama: 11 Eylül 2026.

• Diyanet Din İşleri Yüksek Kurulu — Zekât ve Sadaka fetvaları — Kurulun zekât kategorisi; "Zekât Sıkça Sorulanlar" kitapçığına buradan ulaşılır
• Diyanet — Zekât Sıkça Sorulanlar (kitapçık) — Nisab 20 miskal = 80,18 gr altın; oran kırkta bir (%2,5); ziynette mezhep farkı ve ayar kuralı (soru 7, 10, 11)

Bu araç bilgilendirme amaçlıdır; dinî bir hüküm veya fetva niteliği taşımaz. Zekât yükümlülüğünüz malınızın türüne, borçlarınıza ve kişisel durumunuza göre değişebilir. Kesin bilgi için Diyanet İşleri Başkanlığı'nın 190 Fetva Hattı'na veya bir din görevlisine danışınız.