Seyreltme Hesaplama — Alkol, Çamaşır Suyu ve Çözelti İçin Su Miktarı

Seyreltme nasıl hesaplanır, ne kadar su eklenir?

Seyreltmede suyla karıştırdığın ürünün içindeki etken madde miktarı değişmez, yalnız hacim büyür. Bu yüzden yüzde × hacim iki tarafta eşittir: C1 × V1 = C2 × V2. Örnek: %96'lık etil alkolden 1 litre (1.000 ml) %70'lik alkol hazırlayacaksın. Alacağın alkol V1 = 70 × 1.000 ÷ 96 = 729,17 ml. Kalanı su: 1.000 − 729,17 = 270,83 ml. Yani ölçü kabına 729 ml alkol koyup 1 litre çizgisine kadar su tamamlarsın. İkinci örnek, elindeki şişenin tamamını kullanmak: 500 ml %40'lık bir çözeltiyi %10'a indirmek istiyorsun. Son hacim V2 = 40 × 500 ÷ 10 = 2.000 ml olur; şişenin üstüne 1.500 ml su eklersin. Seyreltme katı 40 ÷ 10 = 4'tür: ürün dört kat sulanır, yani 1 ölçü ürüne 3 ölçü su gider. Araç bu iki yönü de hesaplar ve sonucu ölçüp dökeceğin sırayla yazar.

Seyreltmede en sık yapılan hata: oranı yüzdeyle karıştırmak

"1'e 10 sulandır" talimatı iki farklı biçimde okunur ve ikisi aynı şey değildir. Bazı etiketler 1 ölçü ürüne 10 ölçü su demek ister; o zaman toplam 11 ölçü olur ve ürün 11 kat seyrelir. Bazıları ise toplamın onda biri ürün olsun der; o zaman 1 ölçü ürüne 9 ölçü su eklenir. Fark küçük görünse de kat sayısı büyüdükçe hata büyür. Etiket "1:10" yazıyor ve açıklama yoksa ürün kullanım talimatının tamamını oku; araçta ise yüzde üzerinden giderek bu belirsizlikten kurtulursun.

İkinci yaygın hata, su miktarını toplam hacim sanmaktır. %96 alkolden %70 elde etmek için "700 ml alkol, 300 ml su" demek yanlıştır: 700 ml %96'lık alkol 1.000 ml'ye tamamlanırsa karışım %67,2 olur. Doğrusu 729 ml alkolü 1 litreye tamamlamaktır. Üçüncü hata, yüzdesi yazmayan bir ürünü tahminle seyreltmektir. Etikette oran yazmıyorsa hesap yapamazsın; üreticinin kullanım talimatına uy.

Alkolle suyu karıştırdığında hacim biraz küçülür: 729 ml alkol ile 271 ml su toplamda tam 1.000 ml etmez, bir miktar eksik kalır. Bu yüzden ölçü kabında "üstüne 271 ml su ekle" yerine "1 litre çizgisine kadar su tamamla" yöntemi daha isabetlidir. Gündelik kullanım için bu fark sonucu birkaç ml'den fazla oynatmaz.

Sık kullanılan seyreltmeler için hazır tablo

Aşağıdaki değerler C1 × V1 = C2 × V2 formülüyle 1 litre (1.000 ml) karışım için hesaplandı. Başka bir miktar hazırlayacaksan değerleri aynı oranla büyüt ya da küçült.

Tablo yalnız matematiktir; hangi yüzdenin hangi iş için uygun olduğunu söylemez. Dezenfektan, tarım ilacı ve temizlik ürünlerinde kullanılacak oranı ürünün etiketinden al.

Seyreltirken güvenlik: suyla karıştırmak her ürün için aynı değildir

Çamaşır suyunu yalnız suyla seyrelt; tuz ruhu, kireç sökücü, amonyaklı cam temizleyici ya da sirke gibi asidik ürünlerle aynı kapta ya da arka arkaya kullanma. Bu karışımlar zehirli gaz açığa çıkarır. Seyreltilmiş çamaşır suyunu da beklettikçe etkisi azalır; ihtiyacın kadarını hazırla ve kabın üstüne ne olduğunu yaz.

Asit seyreltiyorsan sırayı tersine çevirme: önce su konur, asit suyun üstüne yavaşça eklenir. Asidin üstüne su dökmek ani ısınma ve sıçramaya yol açar. Alkol buharı yanıcıdır; ocağın, çakmağın ve sigaranın yanında seyreltme yapma, kabı ağzı kapalı ve serin yerde sakla. Tarım ilaçlarında seyreltme oranı ürünün ruhsatlı etiketinde yazar; o oran yerine kendi tahminini koymak hem bitkiye hem sana zarar verebilir.

Mutfakta ölçerken su bardağı ve kaşık gibi kapların ml karşılığına ihtiyacın olursa mutfak ölçüleri çevirici aracını kullanabilirsin; ama hassas karışımlarda dereceli bir ölçü kabı her zaman daha güvenilirdir.

Bu araç neyi hesaplamaz

• Alkol ile su karışınca hacim biraz küçülür; araç hacimce yüzdeyi düz orantıyla hesaplar, gerçek karışım birkaç ml eksik ya da biraz daha güçlü çıkabilir.
• Ağırlıkça yüzde, molarite ve ppm gibi laboratuvar birimleri arasında dönüşüm yapmaz; yalnız aynı birimdeki iki yüzde arasında seyreltme hesaplar.
• Hangi işte hangi yüzdenin kullanılacağını söylemez; dezenfektan, ilaç ve tarım ürünlerinde kullanım oranını ürünün etiketinden alman gerekir.
• Seri seyreltmeyi (bir karışımdan alıp art arda yeniden sulandırmayı) tek adımda vermez; her basamak için aracı ayrı çalıştırman gerekir.

Seyreltme hakkında sık sorulanlar

%96 alkolden %70 alkol nasıl yapılır?

1 litre için 729 ml %96'lık alkolü ölçü kabına koy, 1 litre çizgisine kadar su tamamla; eklenen su yaklaşık 271 ml'dir. Yarım litre için değerler yarıya iner: 365 ml alkol, kalanı su. Alkol ile su karışınca hacim biraz küçüldüğünden çizgiye tamamlamak, suyu ayrıca ölçmekten daha isabetlidir.

Seyreltme formülü nedir?

C1 × V1 = C2 × V2. C1 elindeki ürünün yüzdesi, V1 alacağın miktar, C2 istediğin yüzde, V2 toplam karışım. Örneğin %40'lık üründen 500 ml %10'luk karışım için V1 = 10 × 500 ÷ 40 = 125 ml ürün, kalan 375 ml su.

Seyreltme katı ne demek?

Ürünün kaç kat sulandığını söyler ve yüzdelerin oranıdır: C1 ÷ C2. %40'tan %10'a inmek 4 kat seyreltmedir; 1 ölçü ürüne 3 ölçü su eklenir ve toplam 4 ölçü olur. Seyreltme katından bir çıkarırsan ürün başına eklenecek su ölçüsünü bulursun.

Elimdeki 500 ml kolonyayı ne kadar suyla incelterek %60 yapabilirim?

Kolonyan 80 derece ise son hacim 80 × 500 ÷ 60 = 666,67 ml olur; şişenin üstüne yaklaşık 167 ml su eklersin. Aracın "elimdeki şişenin hepsini sulandıracağım" seçeneğini işaretleyip 80, 60 ve 500 yazarak aynı sonucu görürsün.

Çamaşır suyu ne kadar suyla seyreltilir?

Oran, ürünün etiketinde yazan sodyum hipoklorit yüzdesine ve kullanım amacına bağlıdır; amaca uygun oranı ürünün kullanım talimatından al. Hedef yüzdeyi bildiğinde araç miktarı verir: %5'lik üründen 1 litre %0,1'lik karışım için 20 ml çamaşır suyu ve 980 ml su gerekir.