Ortalama Vade Hesaplama — Çek ve Fatura Vadeleri

Ortalama vade nasıl hesaplanır?

Ödeme sayısını seç, her çekin ya da faturanın tutarını ve bugünden kaç gün sonra vadesi geldiğini yaz. Örnek: müşterin sana 30 gün vadeli 10.000 ₺, 60 gün vadeli 20.000 ₺ ve 90 gün vadeli 30.000 ₺ olmak üzere üç çek verdi. Her tutarı vadesiyle çarp: 10.000 × 30 = 300.000; 20.000 × 60 = 1.200.000; 30.000 × 90 = 2.700.000; toplam 4.200.000. Bunu tutarların toplamı 60.000 ₺'ye böl: 4.200.000 ÷ 60.000 = 70 gün. Yani üç çek yerine 60.000 ₺'lik tek çek alsaydın vadesi 70 gün sonrası olmalıydı; araç bugünün tarihine 70 gün ekleyip o günü de gösterir. Basit ortalama (30 + 60 + 90) ÷ 3 = 60 gün yanlış olurdu, çünkü paranın yarısı en uzun vadede. Tutarlar eşit olduğunda iki ortalama çakışır: 0 ve 120 gün vadeli iki eşit ödemenin ortalaması 60 gündür. 45, 90 ve 180 gün vadeli 100.000, 50.000 ve 25.000 ₺'lik üç faturada ise ağırlık kısa vadede olduğu için ortalama 77,1 güne düşer.

Basit ortalama değil, tutarla ağırlıklı ortalama

Ortalama vade, farklı günlerde gelecek paraları tek bir güne indirger: 'bu paraların hepsini tek seferde alsaydım hangi gün alırdım' sorusunun cevabıdır. Doğru cevap için her ödemenin ağırlığı tutarı kadar olmalı; 30.000 ₺'lik çek 10.000 ₺'lik çekten üç kat ağır basar. Bu yüzden vadeleri toplayıp ödeme sayısına bölmek (basit ortalama) ancak tutarlar eşitse doğru sonucu verir. Excel'de aynı hesabı TOPLA.ÇARPIM(tutarlar; günler) ÷ TOPLA(tutarlar) ile yaparsın; bu araç aynı işlemi altı satıra kadar kutulara yazarak yapar.

Gün sayısını neye göre saydığın sonucu kaydırır ama sıralamayı değiştirmez. Bugünden sayarsan ortalama vade bugüne göre çıkar; fatura tarihinden sayarsan fatura tarihine göre. Karşılaştırma yapıyorsan (iki müşterinin ödeme alışkanlığı, iki tedarikçinin vade teklifi) hepsini aynı günden say. Vade günü bilinmeyen çeklerde çekin üstündeki keşide tarihini kullan: çek görüldüğünde ödenir ve ileri tarihli çek düzenleme gününden önce bankaya götürülürse ibraz günü ödenir; pratikte keşide tarihi vadedir. İki tarih arasındaki günü hızlıca bulmak için tarih farkı hesaplama aracını kullan.

Aynı üç vade, farklı tutar dağılımlarıyla farklı ortalama verir; toplam her satırda 60.000 ₺.

Basit ortalama üçünde de 60 gün çıkardı; para hangi vadede yoğunsa ortalama o tarafa kayar.

Ortalama vade nerede işe yarar: müşteri, tedarikçi, çek takası

Esnaf ve muhasebe pratiğinde ortalama vadenin üç kullanımı var. Birincisi müşteri riski: 60.000 ₺'lik satışa karşılık aldığın çeklerin ortalama vadesi 70 günse parayı ortalama 70 gün sonra görüyorsun demektir; bu süreyi kendi tedarikçine ödediğin vadeyle karşılaştır, senin ortalama ödeme vaden 30 günse 40 günlük farkı kendi cebinden finanse ediyorsun. İkincisi teklif kıyası: bir tedarikçi 'peşin %5 iskonto', diğeri '3 eşit taksit 30-60-90' diyorsa taksitli teklifin ortalama vadesi 60 gündür; 60 günlük paranın sana maliyetini bilirsen hangisinin ucuz olduğunu görürsün. Bu maliyeti orana çevirmek için vade farkı hesaplama aracı var.

Üçüncüsü çek ve senet değişimi: elindeki birkaç çeki bir tedarikçiye ciro ederken ya da tek çekle değiştirirken taraflar 'ortalama vadesi tutsun' ister. 30, 60 ve 90 gün vadeli 10.000, 20.000 ve 30.000 ₺'lik üç çekin yerine 60.000 ₺'lik tek çek veriyorsan vadesi 70 gün sonrası olmalı; 60 güne yazarsan karşı taraf 10 gün erken tahsil eder, 90'a yazarsan sen kazanırsın. Araç ortalama vade tarihini de verdiği için yeni çeke yazılacak günü doğrudan okuyabilirsin. Faiz ve iskonto bu hesabın dışındadır; ortalama vade yalnızca zamanı eşitler, paranın o süredeki bedelini söylemez.

Bu araç neyi hesaplamaz

• Faiz ve iskonto hesaba girmez; ortalama vade yalnızca ödemelerin zamanını tek güne indirger, o sürenin sana maliyetini söylemez, bunun için vade farkı aracı gerekir.
• Gün sayısını bugünden başlatırsan sonuç bugüne göre çıkar; başka bir tarihe (fatura, teslim, sözleşme tarihi) göre istiyorsan gün farklarını o tarihten sayıp girmen gerekir.
• En fazla altı ödeme alır; daha fazla çekin varsa küçükleri toplayıp ortalama vadeleriyle tek satır olarak girmelisin, yoksa sonuç eksik kalır.
• Çekin karşılıksız çıkma, geç ibraz ya da iskonto (kırdırma) ihtimalini hesaba katmaz; vadesinde tahsil edileceğini varsayar.
• Tutarı sıfır olan satırları yok sayar; tutar yazıp vade yazmadığın satır hata verir.

Ortalama vade hakkında sık sorulanlar

Ortalama vade nasıl hesaplanır?

Her ödemenin tutarını vade gününe çarpıp topla, çıkan sayıyı tutarların toplamına böl. 30 gün vadeli 10.000 ₺, 60 gün vadeli 20.000 ₺ ve 90 gün vadeli 30.000 ₺ için (300.000 + 1.200.000 + 2.700.000) ÷ 60.000 = 70 gün. Vadeleri toplayıp üçe bölmek 60 gün verir ve yanlıştır; tutarlar farklıysa ağırlıklı ortalama kullanılır.

Çeklerin ortalama vadesi nasıl bulunur?

Her çekin üstündeki tutarı ve keşide tarihine kalan günü al; tutar × gün toplamını tutar toplamına böl. Üç çekte 10.000 ₺ 30 gün, 20.000 ₺ 60 gün, 30.000 ₺ 90 gün ise ortalama vade 70 gün, ortalama vade tarihi bugünden 70 gün sonrasıdır. Bu üç çek yerine tek çek alacaksan üstüne o tarihi yazdırırsın; tutarı 60.000 ₺ olur.

Ortalama vade tarihi ne demek?

Farklı günlerde gelecek ödemelerin, tutarlarıyla ağırlıklı olarak tek bir güne toplandığı tarihtir: bugünün üzerine ortalama vade gününü eklersin. 70 günlük ortalama vade 18 Eylül'de hesaplandıysa ortalama vade tarihi 27 Kasım'dır. Çek değişiminde, sözleşmede tek vade yazarken ve müşterinin ortalama kaç günde ödediğini raporlarken bu tarih kullanılır.

Excel'de ortalama vade formülü nedir?

Tutarlar A sütununda, gün sayıları B sütununda ise: =TOPLA.ÇARPIM(A2:A7;B2:B7)/TOPLA(A2:A7). İngilizce Excel'de SUMPRODUCT ve SUM. Sonuç gün cinsindendir; tarihe çevirmek için bugünün tarihine eklersin (=BUGÜN()+sonuç). Bu araç aynı formülü altı satıra kadar kutulara yazarak uygular ve tarihi kendisi verir.

Ortalama vade ile vade farkı aynı şey mi?

Hayır. Ortalama vade zamanı ölçer (gün), vade farkı parayı (₺ ya da yüzde). Üç çekin ortalama vadesi 70 gün ise bu, tahsilatın ortalama ne kadar geciktiğini söyler; o 70 günün sana kaça mal olduğunu bulmak için ayrıca bir faiz oranı gerekir ve o hesap vade farkı aracının işidir. İkisini birlikte kullanırsın: önce ortalama vade, sonra o vadenin bedeli.

Kaynaklar

Bu araçtaki oran ve tutarlar aşağıdaki resmî kaynaklardan alınmıştır. Son doğrulama: 18 Eylül 2026.

• Resmî Gazete — 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (14 Şubat 2011, Sayı 27846) — Madde 795/1-2: çek görüldüğünde ödenir; düzenlenme günü olarak gösterilen günden önce ödenmek için ibraz olunan çek ibraz günü ödenir. Madde 796: çek düzenlendiği yerde ödenecekse on gün, başka yerde ödenecekse bir ay içinde ibraz edilir; süreler düzenlenme tarihinin ertesi günü başlar
• Resmî Gazete — 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (4 Şubat 2011, Sayı 27836) — Madde 91: ayın başı/sonu/ortası belirlenmişse ayın 1'i, son günü, 15'i anlaşılır. Madde 92: gün olarak belirlenmiş süre sözleşmenin kurulduğu gün sayılmaksızın son günü dolar; sekiz veya on beş gün tam sekiz veya on beş günü ifade eder

Bu araç bilgilendirme amaçlıdır; muhasebe veya hukuki danışmanlık yerine geçmez. Ortalama vade yalnızca ödemelerin zamanını ağırlıklandırır; faiz, iskonto, ibraz süreleri ve tahsil riski hesaba dahil değildir. Çek ve senet işlemlerinizde mali müşavirinize danışınız.