NRS-2002 Hesaplama — Hastanede Beslenme Riski Taraması

NRS-2002 puanı nasıl hesaplanır?

NRS-2002 iki kısımdan oluşur ve araç ikisini de puanlar. Önce "beslenme durumu ne kadar bozuldu" sorusuna üç yoldan bakılır: kilo kaybının oranı ve süresi, son bir haftada yenen miktar ve VKİ ile genel durumun birlikteliği; bu üçünden en yüksek puan alınır (0–3). Sonra hastalığın ağırlığı 0–3 arasında puanlanır. İkisi toplanır, hasta 70 yaş ya da üstündeyse 1 puan daha eklenir. Toplam 3 ve üstüyse hasta beslenme riski taşır ve beslenme planı başlatılır; 3'ün altındaysa tarama haftada bir tekrarlanır. Örnek: 75 yaşında, kalça kırığıyla yatan bir hasta 2 ayda 64 kg'dan 60 kg'a inmiş. Kayıp (64 − 60) ÷ 64 × 100 = %6,25'tir; %5'i 2 ayda aştığı için kilo kaybı puanı 2 olur. Normal yiyorsa yeme puanı 0'dır; VKİ 20,5'in üstündeyse o yol da 0 verir. Beslenme puanı en yüksek olan 2'dir. Kalça kırığı hastalık puanına 1 ekler, yaş 75 olduğu için 1 daha gelir: 2 + 1 + 1 = 4 puan, yani beslenme riski var. Aynı hasta 50 yaşında olsaydı, kilo kaybı olmasaydı ve yalnız yemeğinin dörtte üçünü yiyebilseydi toplam 1 puan çıkardı ve bir hafta sonra yeniden taranırdı.

NRS-2002 neyi ölçer, neden hastanede yapılır?

NRS-2002 (Nutritional Risk Screening 2002), Avrupa Klinik Beslenme ve Metabolizma Derneği'nin (ESPEN) çalışma grubu adına Kondrup ve arkadaşlarının 2003'te yayımladığı bir tarama sistemidir. Makalenin özetine göre sistem şu fikre dayanır: beslenme desteği, ihtiyacı artmış ağır hastaya, ciddi biçimde yetersiz beslenmiş hastaya ya da belli ağırlıkta hastalığı belli derecede beslenme bozukluğuyla birlikte taşıyan hastaya yarar. Yazarlar hastalık ve beslenme bozukluğunu yok, hafif, orta ve ağır diye dört basamağa ayırıp sayıya çevirmiş, sonra sistemi 128 randomize çalışmaya uygulamışlardır. "Risk var" sınıfına düşen 75 çalışmanın 43'ünde beslenme desteği sonucu iyileştirmiş, "risk yok" sınıfındaki 53 çalışmanın yalnız 14'ünde fark görülmüştür.

Yani puan, "bu hasta kötü besleniyor mu" sorusundan çok "bu hastaya beslenme desteği başlatılırsa iyileşmesine katkı yapar mı" sorusunu cevaplar. Bu yüzden yalnız beslenme durumuna değil hastalığın ağırlığına da puan verir: kilosu yerinde ama yoğun bakımda yatan bir hasta da riskli sayılabilir. Tarama hastaneye yatışta hemşire ya da diyetisyen tarafından yapılır ve olumsuz çıksa bile yatış sürdükçe haftada bir tekrarlanır; büyük bir ameliyat planlanıyorsa puan düşük olsa da önleyici bir beslenme planı kurulur.

Kilo kaybı yüzdesi nasıl hesaplanır, hangi sınır puan getirir?

Kilo kaybı her zaman hastalıktan önceki olağan kiloya göre yüzde olarak alınır, kilogram olarak değil. 100 kg'lık birinin 4 kg kaybı %4'tür ve tek başına puan getirmez; 50 kg'lık birinin aynı 4 kg kaybı %8'dir ve süresine göre 1 ile 3 puan arasında değer alır. Aracın sonucunda kayıp yüzdesi ayrı bir satır olarak da yazılır; sağlık ekibine bu sayıyı söylemek, "çok zayıfladı" demekten daha işe yarar.

Sınır "%5'ten fazla"dır: 60 kg'dan 57 kg'a inen birinin kaybı tam %5,0 eder ve araç bunu puanlamaz. Kayıp ne kadar kısa sürede olduysa o kadar ağır sayılır: aynı %6'lık kayıp 3 ayda olduysa 1, 2 ayda olduysa 2, 1 ayda olduysa 3 puandır. 3 ay içinde %15'i geçen kayıp, süresi ne olursa olsun 3 puan alır. Kayıp 3 aydan daha uzun sürede olduysa NRS-2002 bunu kilo kaybı yolundan puanlamaz; ama ESPEN'in 2015 tanı uzlaşısı, süreden bağımsız %10'u aşan kaybı malnütrisyon tanısının ölçütlerinden biri sayar. Böyle bir hastada tarama puanı düşük çıksa da durumu hekime ayrıca söylemek gerekir. Aynı uzlaşının ölçütlerinden biri de düşük yağsız kütledir; kas kütlesi hesaplama FFMI değerini bulur ve ESPEN eşiğinin altında mı üstünde mi kaldığını yazar.

Aşağıdaki tablo aynı başlangıç kilosundan farklı kayıpların NRS-2002'de kaç puan getirdiğini gösterir (başlangıç 70 kg).

Tablo yalnız kilo kaybı yolunun puanıdır. Beslenme bozulması puanı, yenen miktar ve VKİ + genel durum yollarıyla birlikte en yükseği alınarak bulunur.

Sonuç 3'ün üstünde çıktıysa ne olur?

3 ve üstü puan, hastanın beslenme riski taşıdığını ve bir beslenme planı başlatılması gerektiğini gösterir; tanı değildir. Plan genellikle diyetisyen değerlendirmesiyle başlar: hastanın ne yiyebildiği, enerji ve protein ihtiyacı, ağızdan beslenme desteği ya da tüple beslenme gerekip gerekmediği orada belirlenir. Hasta yakını olarak senin yapabileceğin en yararlı şey, hastanın son haftalarda ne kadar kilo verdiğini ve ne kadar yiyebildiğini sağlık ekibine sayıyla anlatmaktır; bu araç o iki sayıyı netleştirmene yardım eder.

Puan 3'ün altındaysa hasta güvende demek değildir. Yatış uzadıkça yeme düzeni bozulabilir; tarama haftada bir yinelenir. Taburcu olduktan sonra evde izlenen yaşlı biri için de aynı sorular yol gösterir: bir ayda olağan kilosunun yüzde beşinden fazlasını kaybetmek ya da bir hafta boyunca tabağının yarısını bırakmak aile hekimine götürülecek bir bulgudur. Sitedeki kalori ihtiyacı hesaplama aracı sağlıklı yetişkin içindir; hastalıkta enerji ve protein hedefini sağlık ekibi belirler. Taburcu olup evde yeniden yemeye başlamış yaşlı biri için yaşla artan protein önerisini protein ihtiyacı hesaplama gösterir; yatış sırasındaki miktar yine ekibin işidir.

Bu araç neyi hesaplamaz

• Bu bir tarama puanıdır, tanı değildir: malnütrisyon tanısını ve beslenme planını hastanede hekim ya da diyetisyen koyar.
• Hastanede yatan yetişkinler için geliştirilmiştir; 18 yaş altı çocuklarda ve gebelerde kullanılmaz, araç bu durumlar için puan vermez.
• Hastanın enerji ve protein ihtiyacını, verilecek mama ya da tüple beslenme miktarını hesaplamaz; ilaç ve doz önerisi içermez.
• Ödemi (sıvı birikimi) ya da asiti olan hastada tartı yanıltıcıdır; kilo kaybı ve VKİ olduğundan farklı görünebilir, bu durumda puanı sağlık ekibi yorumlar.
• Hastalık listesi NRS-2002'nin örnek tanılarıdır; listede olmayan bir hastalığın hangi basamağa gireceğine hastanın hekimi karar verir.

NRS-2002 puanı hakkında sık sorulanlar

NRS-2002 kaç puan olursa risk vardır?

Toplam puan 3 ya da daha yüksekse hasta beslenme riski taşır ve bir beslenme planı başlatılır. 3'ün altındaysa tarama haftada bir tekrarlanır; büyük bir ameliyat planlanıyorsa puan düşük olsa da önleyici bir beslenme planı yapılır. En yüksek puan 7'dir: beslenme 3, hastalık 3 ve yaş 1.

Kilo kaybı yüzdesi nasıl hesaplanır?

Kaybedilen kiloyu önceki olağan kiloya böl ve 100 ile çarp. 72 kg'dan 66 kg'a inen biri için (72 − 66) ÷ 72 × 100 = %8,3 eder. NRS-2002'de bu kayıp 3 ayda olduysa 1, 2 ayda olduysa 2, 1 ayda olduysa 3 puan getirir.

70 yaş neden ek puan alıyor?

NRS-2002 ileri yaşı ayrı bir risk etkeni sayar ve 70 yaş ve üstündeki her hastanın toplamına 1 puan ekler. Aynı kilo kaybı ve aynı hastalıkla 69 yaşındaki hasta 2 puanda kalırken 70 yaşındaki 3 puana çıkıp risk sınıfına girebilir.

NRS-2002 ile malnütrisyon tanısı konur mu?

Hayır. NRS-2002 kimin daha ayrıntılı değerlendirilmesi gerektiğini ayıklar. ESPEN'in 2015 uzlaşısı tanıyı ayrı ölçütlere bağlar: ya VKİ 18,5'in altındadır ya da istemsiz kilo kaybı (süreden bağımsız %10'u aşan ya da 3 ayda %5'i aşan) düşük VKİ ya da düşük yağsız kütle ile birlikte görülür. Tanıyı hekim koyar.

Hasta yakını olarak bu taramayı kendim yapabilir miyim?

Sayıları toplamak için yapabilirsin; araç bunun için var. Ama hastalık ağırlığı ve genel durum yargısı sağlık ekibine aittir ve sonuç ne çıkarsa çıksın hastanın beslenme planını değiştirmek için tek başına yeterli değildir. Bulduğun kilo kaybı yüzdesini ve son haftadaki yeme miktarını hemşireye ya da diyetisyene söyle.

Kaynaklar

Bu araçtaki oran ve tutarlar aşağıdaki resmî kaynaklardan alınmıştır. Son doğrulama: 3 Ekim 2026.

• Kondrup J, Rasmussen HH, Hamberg O, Stanga Z; Ad Hoc ESPEN Working Group. Nutritional risk screening (NRS 2002): a new method based on an analysis of controlled clinical trials. Clin Nutr 2003;22(3):321-36 — Özet: hastalık ağırlığı ve beslenme bozukluğunun yok/hafif/orta/ağır basamaklarla sayıya çevrildiği; 128 randomize çalışma, risk sınıfında 75 çalışmanın 43'ünde olumlu etki, risk yok sınıfında 53 çalışmanın 14'ünde (3 Eki 2026'da görüldü)
• J Clin Med 2025;14(11):3976 — NRS-2002 nokta prevalans çalışması, Tablo 1 (NRS-2002 tam formu) — Tablo 1: hafif 1 puan ">5% weight loss in 3 months or food intake below 50–75%"; orta 2 puan "Weight loss > 5% in 2 months or BMI 18.5–20.5 + impaired general condition or food intake 25–50%"; ağır 3 puan "Weight loss > 5% in 1 month (>15% in 3 months) or BMI < 18.5 + general impairment or food intake 0–25%"; hastalık örnekleri; "If ≥ 70, add 1"; "Score ≥ 3 … nutritional risk", "Score < 3 Should be screened once a week" (3 Eki 2026'da tam metinde görüldü; PubMed 40507738)
• Front Nutr 2025 — IBD hastalarında beslenme riski sınıflandırması (NRS-2002 eşiği) — "An NRS-2002 score ≥ 3 … was defined as indicative of nutritional risk" (3 Eki 2026'da tam metinde görüldü; ikinci teyit)
• Cederholm T ve ark. Diagnostic criteria for malnutrition — An ESPEN Consensus Statement. Clin Nutr 2015;34(3):335-40 — Özet: tarama ile riskli bulunanlar değerlendirilir; tanı ya VKİ <18,5 ya da istemsiz kilo kaybı (süreden bağımsız >%10 veya 3 ayda >%5) + düşük VKİ (<70 yaş <20, ≥70 yaş <22) veya düşük FFMI (kadın <15, erkek <17) (3 Eki 2026'da görüldü)

Bu araç yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tanı koymaz ve hekim, diyetisyen ya da hemşire değerlendirmesinin yerine geçmez. NRS-2002 hastanede yatan yetişkinlerde sağlık profesyonellerince uygulanan bir tarama aracıdır; çıkan puan beslenme desteği başlatma veya değiştirme kararı için tek başına kullanılmamalıdır. Beslenme planı, enerji ve protein hedefi ile tüple ya da damardan beslenme kararı yalnızca tedaviyi yürüten sağlık ekibi tarafından verilir.