GANO nasıl hesaplanır, nasıl yükseltilir?

Transkriptin altındaki tek sayı, bir dönemin bütün kararlarını belirliyor: burs devam ediyor mu, yatay geçiş başvurusu tutuyor mu, mezuniyet önündeki engel hangisi. Bu yüzden en çok sorulan iki soru şu: GANO'm nasıl bu kadar düştü ve kaç dersle geri toplarım?

İkisinin de cevabı tek bir mekanizmada: GANO notların ortalaması değil, kredilerle ağırlıklandırılmış ortalamadır. Bir dersin ortalamana etkisi, aldığın harften çok o dersin kaç kredi olduğuna bağlıdır. 2 kredilik bir FF ile 6 kredilik bir FF arasında neredeyse üç kat fark vardır ve bu fark ders seçim ekranında görünmez.

Aşağıda önce bu ağırlığı sayıyla göstereceğiz, sonra "GANO'mu 2,00'den 2,50'ye çıkarmak için kaç kredi lazım" sorusunun kesin hesabını kuracağız. Kendi rakamını görmek istersen derslerini GANO hesaplama aracına yaz; buradaki anlatım o sonucun nasıl yönetileceğiyle ilgilidir.

GANO neden notların ortalaması değil?

Her dersin ortalamaya kattığı şey "kalite puanı" denen tek sayıdır: dersin kredisi çarpı harf notunun katsayısı. GANO da bütün derslerin kalite puanı toplamının toplam krediye bölünmesidir. Yani ortalamayı iki şey belirler — hangi harfi aldığın ve o harfi kaç kredilik derste aldığın.

Şemadaki örnek farkın büyüklüğünü gösteriyor. 2 kredilik dersten AA, 6 kredilik dersten CC alan biri harflerin ortalamasını alırsa 3,00 bulur; gerçek GANO'su 2,50'dir. Aradaki 0,50 puan, AA'nın yalnız 2 kredi taşımasından gelir. Tersi de doğrudur: 6 kredilik dersteki AA, 2 kredilik dersteki üç AA kadar iş görür.

Bunun ders seçimindeki karşılığı nettir. Zor ve yüksek kredili bir dersle kolay ve düşük kredili bir seçmelinin ortalamaya etkisi eşit değildir. Ortalaman sınırdaysa, seçmeli dersin kredisi kaç yazıyor diye bakmak, hocasının nasıl not verdiğini sormaktan daha çok işe yarar.

2 kredilik FF ile 6 kredilik FF arasında ne fark var?

FF'in katsayısı sıfırdır ama dersin kredisi hesaptan çıkmaz: paya sıfır eklenir, paydaya kredi eklenir. Ortalamayı aşağı çeken şey budur ve zarar tamamen dersin kredisiyle orantılıdır.

Aşağıdaki tablo tek bir varsayımla kuruldu: arkanda 60 kredi var ve GANO'n 3,00 (yani birikmiş kalite puanın 180). Üstüne bir tek FF ekleniyor, değişen tek şey o dersin kredisi.

Tablodaki en önemli satır ilk ve son satırın farkı. 2 kredilik FF ortalamanı 0,10 düşürür, 6 kredilik FF 0,27 düşürür — neredeyse üç katı. Bir dönemde iki tane 6 kredilik FF, 3,00 olan bir ortalamayı tam 2,50'ye indirir (180 ÷ 72) ve o noktadan sonra onur ya da burs eşiği tek dönemde geri gelmez.

60 kredi ve 3,00 GANO üzerine eklenen tek FF dersinin etkisi:

Hesap şöyle yürür: kalite puanı 180'de kalır, toplam kredi 60'tan 62/63/64/66'ya çıkar. 180 ÷ 66 = 2,73. Arkanda ne kadar çok kredi birikmişse tek bir FF'in düşürdüğü miktar o kadar azalır; ilk yıllarda alınan FF, son sınıfta alınandan daha çok yakar.

Harf katsayıları: hangileri sabit, hangileri okula göre değişir?

4'lük sistemde tavan her yerde aynıdır: AA 4,00, FF 0,00. Arada kalan basamaklarda ise ortak ve resmî tek bir tablo yoktur — not sistemini belirleme yetkisi üniversitelerin kendisindedir ve her okul bunu kendi eğitim-öğretim yönetmeliğinde tanımlar. Bu yüzden aşağıdaki tabloyu "ülke genelinde geçerli cetvel" diye değil, "çoğu okulda gördüğün cetvel" diye oku.

En çok değişen bölge alt uçtur: DC ve DD'nin katsayısı, FD harfinin kullanılıp kullanılmadığı ve "şartlı geçer" notunun hangi koşulda geçerli sayıldığı okuldan okula farklıdır. Yaygın uygulama şudur: DC ve DD, GANO'n 2,00'ın üstündeyse geçerli sayılır, altındaysa o ders tekrar edilir. Kendi okulunda kuralın ne olduğunu öğrenmek için yönetmeliğinde "başarı notu" ya da "ders başarısının değerlendirilmesi" başlıklı maddeye bak; transkriptinin arka sayfasında da çoğu okul bu tabloyu basar.

Sonucu yorumlarken tek ölçüt şudur: transkriptindeki katsayı ile buradaki katsayı farklıysa geçerli olan seninkidir. Fark çoğunlukla 0,01-0,05 bandında kalır, ama şartlı geçme kuralı tamamen değişebilir ve o kural bir dersi tekrar alıp almayacağını belirler.

Yaygın 4'lük cetvel ve okuldan okula değişen noktalar:

Kendi transkriptindeki katsayı bu tablodan farklıysa geçerli olan seninkidir. Alt uçtaki üç satır (DC, DD, FD) en çok değişen bölgedir ve tekrar alıp almayacağın dersi belirlediği için önce oraya bak.

GANO'yu 2,00'den 2,50'ye çıkarmak: kaç kredi gerekir?

Bu sorunun kesin bir cevabı var ve tahminle uğraşmaya gerek yok. Gereken kredi tek bir bölmeyle çıkar: mevcut kredin çarpı (hedef eksi bugünkü GANO), bölü (yeni derslerin ortalaması eksi hedef).

60 kredisi ve 2,00 GANO'su olan bir öğrenci hedefi 2,50 koyduysa hesap şudur: 60 × (2,50 − 2,00) = 30, sonra 30 ÷ (yeni notların ortalaması − 2,50). Yeni derslerden hep AA alırsa bölen 1,50 olur ve 20 kredi çıkar. Hep BB alırsa bölen 0,50'ye iner ve gereken kredi 60'a fırlar.

Formülün paydası, neden bazı hedeflerin ulaşılamaz olduğunu da açıklıyor: yeni derslerin ortalaması hedefe eşitse payda sıfır olur. Hedefi tam 2,50'ye eşit notlarla kovalayan biri ortalamasını 2,50'ye yaklaştırır ama asla vardıramaz. Hedefin altında not almaya devam edersen ortalama yükselmek yerine düşer.

İkinci sonuç da şu: gereken kredi, birikmiş kredinle doğru orantılıdır. Aynı 2,00'den 2,50'ye çıkış, 60 kredide 20 kredilik AA isterken 90 kredide 30 kredilik AA ister. Bu yüzden düzeltme kararı ne kadar geç verilirse maliyeti o kadar büyür. Kendi sayınla denemek için GANO hesaplama aracını genel ortalama modunda aç, önceki kredi ve GANO'nu yazıp bu dönemin notlarını değiştirerek hangi bileşimin hedefi tutturduğunu gör.

60 kredisi ve 2,00 GANO'su olan bir öğrencinin 2,50'ye çıkması için gereken kredi (dönem 30 kredi sayıldı):

Hesap: 60 × (2,50 − 2,00) ÷ (yeni ortalama − 2,50). Hedefi 3,00 koyarsan pay 60 olur ve AA ile bile 60 kredi gerekir — hedef yükseldikçe gereken kredi tabloda göründüğünden çok daha hızlı büyür.

Ders tekrarı mı, yeni ders mi? Payda büyümezse yükseliş hızlanır

Çoğu üniversitede bir dersi tekrar aldığında GANO'ya yalnız son notun girer; eski not transkriptte görünmeye devam eder ama ortalamadan düşer. Bu yaygın uygulamadır, kural değil — bazı okullarda iki not da hesaba katılır, bu yüzden yönetmeliğinden teyit et. Aşağıdaki karşılaştırma, son notun geçerli olduğu duruma göredir.

Karşılaştırmayı somutlaştıralım. 60 kredin ve 2,00 GANO'n var, bu 60 kredinin içinde 3 kredilik bir FF dersi duruyor. Yeni bir 3 kredilik dersten AA alırsan kalite puanın 12 artar ama kredin de 63'e çıkar: 132 ÷ 63 = 2,10. FF'li dersi tekrar alıp AA yaparsan kalite puanın yine 12 artar, kredin 60'ta kalır: 132 ÷ 60 = 2,20.

Fark 0,10 puan ve sebebi tek kelimeyle payda: tekrar dersinde toplam kredi büyümez. En çok kazandıran hamle bu yüzden hep aynıdır — önce en yüksek kredili başarısız dersi tekrar al. Aynı mantık DD ve DC ile geçilmiş yüksek kredili derslerin not yükseltme amacıyla tekrarlanmasında da işler; oradaki kazanç, yeni notla eski not arasındaki fark çarpı dersin kredisidir.

Sınırı da bilmek gerekir: not yükseltmek için tekrar alınabilecek ders sayısı ve şartlı geçilen dersin tekrar edilip edilemeyeceği okula göre değişir, kontenjan ve ders çakışması da işin içine girer. Tekrarın ortalamana ne yapacağını önceden görmek istersen dersi hem eski hem yeni notuyla GANO hesaplama aracına yazıp iki sonucu karşılaştır.

Eşikler: 2,00 altı, 3,00 üstü ve mezuniyet şartı

GANO tek başına bir sayı değil, birkaç kapının anahtarıdır ve kapıların eşiği yönetmelikle belirlenir. Yaygın çerçeve şudur: 2,00 mezuniyet ve normal ders yükü için alt sınırdır, altına düşen öğrenci çoğu okulda sınamalı ya da başarısız sayılır ve alabileceği ders sayısı kısıtlanır. Ders yükü kısıtlanınca mezuniyet uzar, uzayan süre de yeni ders ücretleri demektir; yani 2,00'ın altına düşmenin maliyeti akademik değil parasaldır.

Üst tarafta onur ve yüksek onur belgeleri durur. Yaygın eşikler 3,00 ve 3,50'dir, ama hem eşikler hem şartları (disiplin cezası olmaması, dersi zamanında geçmiş olmak, o dönem asgari kredi almış olmak) okuldan okula değişir. Burs ve yatay geçiş başvurularının kendi eşiği ayrıca vardır ve genellikle GANO'nun 100'lük karşılığı üzerinden ifade edilir.

Üç kuralı birden aklında tut: eşik sayıları yönetmeliğinde yazar, hepsi dönem ortalamasına değil genel ortalamaya bakar, ve bir eşiğin 0,01 altında kalmak ile 0,50 altında kalmak arasında sonuç bakımından hiçbir fark yoktur. Bu yüzden hedefini eşiğe tam oturtma; üstüne bir tampon bırak.

100'lük karşılığı nerede isteniyor?

Transkriptin 4'lük olsa bile bazı başvurular ortalamayı 100 üzerinden ister: yüksek lisans ve doktora başvuruları, burs ve destek başvuruları, yurt dışında alınan derslerin denkliği. İstenen her seferinde genel ortalamandır, tek bir dönemin ortalaması değil.

Dönüşüm için YÖK'ün yaygın cetveli kullanılır ve karşılıklar sezgisel değildir. Cetvelin tabanı sıfır değil 30,00 puandır; yani 2,00 ortalaman 100'lük tarafta 50'nin ancak birkaç puan üstüne, 3,00 ortalaman ise 80'in altına düşer. Kendi sayının tam karşılığını not dönüşümü hesaplama aracı iki yönde de çıkarır.

Buradaki tuzak eşiğe yakınlıktır. 4'lük tarafta 0,01'lik bir fark, 100'lük tarafta yaklaşık 0,23 puan eder; "en az 70 puan" gibi bir şartın kıyısındaysan bu fark başvuruyu belirler. Başvurduğun kurum kendi dönüşüm tablosunu kullanıyorsa esas olan o tablodur, hesap makinesinin sonucu değil.

Not henüz belli değilse: harften önceki hesap

GANO hesabı harf notu belli olduktan sonra başlar. Harfin kendisi ise dersin 100'lük ortalamasından çıkar ve o ortalama vize-final ağırlıklarına bağlıdır. Dönem ortasında "bu dersten kaç alırsam ne harf gelir" sorusunu sormak, dönem sonunda GANO'yu kurtarmaya çalışmaktan ucuzdur.

Sıralama şöyle işler: ders notu hesaplama aracıyla finalden en az kaç alman gerektiğini bul, harfin belli olunca GANO hesaplama aracına gir, ortalaman bir eşiğin altında kalıyorsa yukarıdaki tekrar hesabını kur. Lisedeki karne puanı bambaşka bir sistemdir; orada kredi ve harf yoktur, puanların aritmetik ortalaması alınır ve hesabı dönem puanı hesaplama aracı yapar.

Son bir uyarı: bir sınava girmemek sıfır almakla aynı şey değildir. Çoğu okulda girilmeyen final dersi doğrudan başarısız yapar ve ortalamana FF olarak yansır — üstelik o dersin kredisi kaçsa o kadar.

Sık sorulan sorular

GANO ile AGNO, YANO ve dönem ortalaması aynı şey mi?

Aynı şey değil. Dönem ortalaması — okuluna göre YANO, ADNO ya da yarıyıl ortalaması diye geçer — yalnız o yarıyılda aldığın derslere bakar. GANO, bazı üniversitelerde AGNO diye yazılan sayı, o güne kadarki bütün derslerini birlikte değerlendirir. Bu yüzden kötü geçen bir dönemin ortalaması 1,80 çıkabilirken genel ortalaman 2,60'ta durabilir: yeni dönem havuza eklenir, eskiyi silmez. Burs, onur belgesi ve mezuniyet şartı gibi eşiklerin hangisine baktığı okuldan okula değişir, yönetmelikte hangi kısaltmanın geçtiğine bak; hesabın kendisi ikisinde de aynıdır.

FF aldığım ders ortalamayı ne kadar düşürür?

Tamamen dersin kredisine bağlıdır. 60 kredisi ve 3,00 GANO'su olan biri 2 kredilik FF alırsa ortalaması 2,90'a, 6 kredilik FF alırsa 2,73'e iner — neredeyse üç katı düşüş. Sebebi şu: FF'in kalite puanı sıfırdır ama dersin kredisi paydaya eklenir.

Ders tekrarında eski not silinir mi?

Çoğu üniversitede eski not transkriptte kalır ama GANO'ya yalnız son notun girer. Bu yaygın uygulamadır, ülke genelinde bir kural değil; yönetmeliğinden teyit et. Son not geçerliyse tekrar, yeni ders almaktan daha çok yükseltir: 60 kredide 3 kredilik FF'i AA'ya çevirmek ortalamayı 2,00'den 2,20'ye taşırken, yeni bir 3 kredilik AA aynı ortalamayı 2,10'da bırakır.

GANO 4'lükten 100'lüğe nasıl çevrilir?

YÖK'ün yaygın dönüşüm cetveliyle. Cetvel doğrusaldır ve 100'lük taraftaki tabanı 30,00 puandır, o yüzden karşılıklar tam sayıya oturmaz: 2,50 ortalamanın karşılığı 65,00 puandır. Kendi sayın için not dönüşümü hesaplama aracını kullan; başvurduğun kurumun kendi tablosu varsa esas olan odur.

Yaz okulu GANO'yu yükseltir mi?

Yaz okulunda alınan dersler kredisiyle birlikte ortalamaya girer, dolayısıyla yükseltir. En hızlı kazanç başarısız dersi tekrar almaktan gelir, çünkü toplam kredin büyümez: kalite puanı artarken payda sabit kaldığı için aynı not yeni derste olduğundan daha çok oynatır. Yaz okulu notunun GANO'ya katılıp katılmadığını ve tekrar hakkını yönetmeliğinden kontrol et.

GANO'mu 2,00'den 2,50'ye çıkarmak için kaç ders lazım?

Gereken kredi = mevcut kredi × (hedef − bugünkü GANO) ÷ (yeni derslerin ortalaması − hedef). 60 kredin varsa ve hep AA alırsan 20 kredi, hep BA alırsan 30 kredi, hep BB alırsan 60 kredi gerekir. Yeni notların ortalaması hedefe eşitse hedefe hiç ulaşmazsın.

AKTS mi kredi mi yazmalıyım?

Okulun kendi kredisini. AKTS iş yükünü gösteren ayrı bir sayıdır ve genelde daha büyüktür; ortalamaya AKTS yazarsan derslerin birbirine göre ağırlığı değişir ve sonuç transkriptinle tutmaz. Kredi bilgisi transkriptte ve ders kataloğunda ayrı sütunda yazar.

GANO 2,00'ın altına düşersem ne olur?

Çoğu üniversitede alabileceğin ders sayısı kısıtlanır ve önce başarısız derslerini tekrar almak zorunda kalırsın; mezuniyet için de 2,00 alt sınırdır. Kısıtlanan ders yükü mezuniyeti uzatır, uzayan süre yeni ders ücreti demektir. Eşiğin tam üstüne oturmak yerine tampon bırak.